Algemene informatie

het St. Anthonius & St. Nicolaasgilde Groeningen:

Net als vele andere gilden was het gilde van Groeningen van oorsprong een Broederschap ter ere van de heilige wiens naam men voerde. Deze broederschappen gingen rond 1400 overal in gilden over en daarom dateren ook de meeste gilden van 1450-1500. Deze gilden waren voornamelijk kerkelijke broederschappen welke als voornaamste geestelijk doel de beoefening der christelijke deugden hadden. De broeders moesten net als nu nog het geval is een christelijk geloof hebben en van onbesproken gedrag zijn.

Omdat deze gilden in deze onveilige tijden vaak de kerken en dorpen moesten beschermen tegen roof en brandstichting werden deze van oorsprong geestelijke broederschappen tenslotte vaak omgevormd tot gewapende schuttersgilden. Deze kerkelijke dorpsgilden kwamen alleen op voor de plaatselijke en dorpsbelangen. Naast de gewapende bescherming van de kerk en haar eigendommen en tevens die van eigen huis en haard, streefden deze gilden ook sociale doeleinden na, zoals hulp verlenen bij plaatselijke rampen zoals pest en watersnood.

Het gilde van Groeningen werd officieel opgericht op 4 april 1494, op de zogehete Ambrosiusdag. Het gilde kende heroprichtingsdata op 14 januari 1685 en in de jaren 1714 en 1716. In het archief van het gilde bevinden zich drie kopieën uit verschillende jaren van een brief waarin over dit gebeuren is geschreven. In deze brief staat de volgende aanhef geschreven: “Alsoo ter ere Godts ende den Heijligen Antonius onse voorouders, In den jaere ons Heere 1494 vermoegens segel ende brieven hebben opgericht een vriendelijcke broederschap ofte gilde”. De teksten van de kopie uit 1686 en 1714 komen met elkaar overeen. In de derde kopie uit het jaar 1716 is alleen de Heilige Sint Nicolaas als patroonheilige toegevoegd. Het is niet geheel duidelijk waarom dit is gedaan. Misschien was deze heilige de patroon van de bidkapel die behoorde bij het kasteel “de Voirt”. Omdat Jonker Jurien van de Voort en Jonker Godewart van de Voort, de bewoners van kasteel “de Voirt”, lid van het gilde waren zou hiermee een verband gelegd kunnen worden. Dhr. Leget uit Nijmegen geeft hiervoor een andere verklaring, hij vertelt namelijk dat de heilige Sint Nicolaas door de paters Augustijnen bijzonder werd vereerd. Frater matteus Arnoldi was tot 1681 pastoor te Vierlingsbeek en daar hij van de orde van de Augustijnen was kan mogelijk ook daardoor de toevoeging van de Heilige Sint Nicolaas als patroon verklaard worden.


Het gilde heeft nog steeds de ronde zilveren “patroonsplaat” (ook wel het juweel genoemd) en de zilveren koningsvogel in haar bezit. De patroonsplaat was oorspronkelijk het onderscheidingsteken van de Broederschap van de heiligen Antonius en Nicolaas te Groeningen. Toen deze broederschap ook de taak van beschutting van kerk en huis (van hèrd en outaar) op zich nam en er daarom schietwedstrijden gehouden werden, voegde men aan deze patroonsplaat de zilveren koningsvogel toe. Omdat de papegaai aan de vorstenhoven de koningsvogel bij uitstek was, werd de vogel bij het gilde ook een papegaai. De patroonsplaat en de koningsvogel (beide uit omstreeks 1642) vormen samen de koningsketen of koningsbreuk, welke wordt gebruikt ter onderscheiding van de gildekoning. Hieraan werden en worden nog steeds de koningsschilden gehangen die elke koning bij zijn koningschap kan schenken. Het gilde heeft ook nog steeds een sterke band met de kapel en sinds jaren ook met de Beekse kerk.

In het verleden was er uiteraard een sterke binding tussen het gilde en de kapel. Dit blijkt onder andere uit het feit dat de financiën van de kapel door het gilde werden beheerd en dit kwam nergens anders in Brabant voor. Er waren twee gildemeesters die voor een periode van twee jaar belast waren met deze taak. Elk jaar moest er één van deze gildemeesters aftreden. Er bestaat nog een lijst met namen van hen die gildemeester waren en deze lijst begint met het jaartal 1636. Daarin is te zien dat steeds om de twee jaar een naam verdwijnt en er een nieuwe naam wordt toegevoegd. Ieder jaar moesten ze verantwoording afleggen aan het gilde, de bewoners van Groeningen en de pastoor van Beek. Deze boekhouding is bewaard gebleven in het “Reeckenboek vant Sint Antoniusgild” en is ruim 550 jaar oud. De Groeningse kapel werd in 1648 aan de katholieke gemeenschap onttrokken en tijdens de Franse bezetting werd deze op 28 januari 1802 teruggegeven. Er werden toen nieuwe contracten opgemaakt en voor het eerst was er toen sprake van kapelmeesters. Na 1830 namen deze ook het beheer van de kapel over van het gilde van Groeningen en had het gilde dus geen bemoeienis meer met de kapelfinanciën. Vroeger nam het gilde ook de plaats in van de tegenwoordige leenbanken en ook dit is te zien in het “Reeckenboek vant Sint Antoniusgild”. Gelden van het gilde konden worden uitgeleend, maar alleen met een vast goed als onderpand. Van zo'n lening werd dan een akte opgemaakt.

Het gilde heeft twee feestdagen, voorafgegaan door een Heilige Mis voor de overleden gildebroeders. Eerst werden voor deze dagen St. Maria Magdalenadag en St. Paulusdag aangegeven, maar later werden dit St. Anthoniusdag (17 januari) en 2e Pinksterdag. Wanneer men lid van het gilde wilde worden, dan betaalde men een half pond was en later veranderde men dit in het betalen van één gulden. Men was bovendien verplicht om twee eikenbomen te planten. Ook moest de gildebroeder erop toezien dat deze eikenbomen volwassen werden. In het midden van het dorp was een driehoekig plein en hierop moesten deze bomen worden geplant. Als de bomen volwassen waren, werden ze ten bate van het gilde en de kapel gekapt en verkocht. Deze houtverkoop was vastgelegd in een reglement. Wanneer men wilde uittreden betaalde men 1 pond was. Het gilde zorgde ook voor de verdediging van het dorp. In de tachtigjarige oorlog werd op het plein een verdedigingsschans gebouwd, waarin de inwoners zich met al hun bezittingen konden terugtrekken. Het is niet bekend hoe deze schans er heeft uitgezien, wel is bekend dat er zich schuren in de schans bevonden. Na de tachtigjarige oorlog werd deze schans weer afgebroken. Op dat moment ontstond er onenigheid over het eigendomsrecht van de grond waarop de schans zich bevond tussen het gilde en de inwoners van Groeningen enerzijds en het gemeentebestuur van Vierlingsbeek anderzijds. De ene partij beweerde dat de grond aan het gilde toebehoorde en de andere partij beweerde dat de grond aan de Beekse kerk zou behoren. Uiteindelijk is deze onenigheid beslecht en sindsdien is het plein niet meer het eigendom van het gilde. Het enige stukje grond dat het gilde toen nog bezat was het terrein waar de schutsboom was geplaatst.

Het gilde bestaat uit een drumband, een korps vendeliers en een schutterij. Vanaf de tachtiger jaren heeft het gilde een grote bloei gekend en sinds die tijd zijn er veel nieuwe leden bijgekomen. Met veel jeugdige leden is het gilde momenteel een van de grootste gilden uit de regio. Nog steeds onderneemt het gilde verschillende activiteiten. Vaste activiteiten gedurende ieder gildeseizoen zijn onder andere de nieuwjaarsreceptie de eerste dag van het nieuwe jaar, de algemene vergadering in de eerste week van januari, de teerdag op de verjaardag van Sint Antonius omstreeks 17 januari, het koningschieten met Pinksteren, de koningin inhalen op Tweede Pinksterdag en de gildemis in Vierlingsbeek met Allerheiligen. Doordat een viertal schutters er onlangs in slaagde Nederlands Kampioen Opgelegd te worden zal het Nederlands Kampioenschap in 2009 met trots op het schietterrein in Groeningen plaatsvinden.

Omhoog


Het dorp Groeningen:

Het dorp Groeningen heeft zijn naam gekregen van de “de groene kringen”. Dit zijn de weilanden die gelegen zijn in de winterbedding van de Maas aan de oostzijde van het dorp en de weilanden die gelegen zijn aan de westkant van het dorp, in de oude loop van de maas. Tot voor kort leefde het dorp dan ook voornamelijk van de veeteelt en de landbouw. Groeningen is gebouwd in de vorm van een driehoek, dit is een kenmerk voor een oud-frankisch dorp. Op de brede basis van deze driehoek werd de Antonius- en Nicolaaskapel gebouwd. Langs de beide spits toelopende zijden van de driehoek zijn de boerderijen van de voornaamste boeren gebouwd. Het middelpunt van het dorp is een driehoekig plein. De kapel was en is nog steeds het middelpunt van de Groeningse gemeenschap.

Het koorgedeelte van de kapel dateert uit de 15e eeuw, het kerkdeel werd er later tegenaan gebouwd. Groeningen is geen zelfstandige parochie, de pastoor van Vierlingsbeek is rector van de kapel. In het verleden was er een heel sterke binding tussen de kapel en het gilde van Groeningen. Het gilde beheerde namelijk de financiën van de kapel en dit is misschien wel uniek voor geheel Brabant. De patroonheilige van de kapel en daarmee van Groeningen is Sint Antonius met het varken. Groeningen is net als zovele in Brabant een dorp zonder een roemrijke geschiedenis.

Bronnen:
Alem, H. van, e.a., (1983), De Gouden Guld 1933-1983, Kring van Schuttersgilden “Land van Cuijk” , Uitgeverij van Spijk B.V., Venlo;
Verhoeven, G., (1984), Vierlingsbeek – Groeningen, deel 1: Kerk en onderwijs , Drukkerij Schoth B.V., Boxmeer

Omhoog


de Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk:

De schuttergilden in Brabant zijn in een aantal kringen ondergebracht. De namen van deze kringen zijn ontleend aan het gebied waar de kring gevormd is. Op dit moment bestaan er in Brabant de volgende kringen van schuttersgilden:

  • Kring Baronie en Markiezaat
  • Kring Kempenland
  • Kring Het Kwartier van Oirschot
  • Kring Land van Cuijk
  • Kring Maasland
  • Kring Peelland

Groeningen is aangesloten bij de kring Land van Cuijk en deze kring omvat ruwweg het gebied dat ligt tussen de plaatsen Cuijk, Ravenstein, Zeeland en Overloon. Bovendien zijn bij deze kring een aantal gilden uit Noord-Limburg aangesloten , alsmede het Groot Gaesbeeker Gilde of Sint Aechten Schuttersgilde uit Soest (Utrecht) en het Sint Georgius Gilde uit Heumen (Gelderland). De onderstaande gilden zijn momenteel actief aangesloten bij de Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk. Voor links naar de websites van deze gilden, zie het volgende overzicht.

Aijen - Gilde Sint Antonius Abt en Sint Agatha
Beers - Sint Antoniusgilde
Beugen - Sint Antonius, Sint Sebastianus en Heilig Sacramentsgilde
Blitterswijck - Sint Antoniusgilde
Boxmeer - Heilig Bloedsgilde
Cuijk - Gilde Sint Antonius en Sint Martinus
Escharen - Gilde Sint Antonius Abt
Gassel - Sint Jansgilde
Geijsteren - Koninklijk Sint Willibrordusgilde
Gennep - Sint Martinusgilde
Grave - Gilde Cloveniers of Schutterye tot Grave
Groeningen - Sint Anthonius en Sint Nicolaasgilde
Haps - Sint Nicolaasgilde
Heijen - Sint Dionysiusgilde
Heumen - Sint Georgius Gilde
Holthees - Onze Lieve Vrouwegilde
Huisseling - Sint Lambertusgilde
Linden - Sint Antonius en Mariagilde
Maashees - Sint Joris en Sint Anthoniusgilde
Milsbeek - Sint Lambertusgilde
Mook - Gilde Sint Antonius Abt
Oeffelt - Gilde Salvator Mundi
Oploo - Sint Matthiasgilde
Overloon - Sint Theobaldusgilde
Ravenstein - Sint Barbaragilde
Sambeek - Sint Antoniusgilde
Sint Hubert - Sint Barbaragilde
St. Anthonis - Gilde van het Heilig Sacrament des Altaars en Sint Antonius Abt
Soest - Groot Gaesbeeker Gilde of Sint Aechten Schuttersgilde
Vianen - Sint Sebastianusgilde
Well - Sint Antoniusgilde
Zeeland - Sint Jacobusgilde

Het ontstaan van de Kring Land van Cuijk:
Aan het begin van de dertiger jaren van de vorige eeuw was te zien dat de schuttersgilden in het Land van Cuijk langszaam in verval raakte. Om dit tegen te gaan werd er op 29 november 1933 in Boxmeer een vergadering belegd en op deze vergadering werd officieel besloten de “Bond van Schuttersgilden Land van Cuijk” op te richtten. Op dit moment werd er een definitief bestuur gekozen en er werd een bescheiden reglement vastgelegd dat het hoogst nodige regelde. Er traden toen uit de volgende plaatsen schuttersgilden toe als lid van de Bond: Sint Agatha, Sint Anthonis, Beers, Beugen, Boxmeer, Escharen, Gassel, Groeningen, Haps, Holthees, Sint Hubert, (Groot) Linden, Mill, Oeffelt, Oploo, Ravenstein, Sambeek, Vianen en Vierlingsbeek. Het beschermheerschap van de nieuwe bond werd door de Commissaris der Koningin in Noord-Brabant op zich genomen. Op 1 juni 2008 is in Boxmeer met een groots gildejubileum het 75 jarig bestaan van de Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk gevierd.

Het doel van de Kring Land van Cuijk:
De Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk is een verbond van schuttersgilden met als doel, in gezamenlijk overleg en gemeenschappelijke besluitvorming, de nu bestaande schuttersgilden afzonderlijk en het gildewezen in het algemeen in stand te houden. De kring wil dit doen in de geest en de tradities van de Brabantse gilden, zoals in de bedoeling heeft gelegen van de oprichters en stichters van de schuttersgilden, namelijk in broederschap. Deze broederschap is van oudsher gebaseerd op de Heilige Schrift en dus nauw verbonden met de Rooms Katholieke kerk. De hoofdtaak van de kring is het stimuleren en begeleiden van alle activiteiten die leiden tot het uitdragen van de gilde-idealen door de gildebroeders binnen de schuttersgilden. Ook het stimuleren en begeleiden van activiteiten in andere kringen behoort tot de taak, dit ter versterking van het gildewezen in het algemeen.
Om deze hoofdtaak gestalte te geven voert de kring de volgende taken uit:

  • Het begeleiden van de bij de kring aangesloten schuttersgilden, vooral in organisatorisch opzicht;
  • Het leggen van contacten naar en het samenwerken met de geestelijk en wereldlijke overheid;
  • Het leggen van contacten naar en het uitwisselen van gegevens met andere kringen. Dit vooral met betrekking tot het houden van wedstrijden tijdens de gildedagen;
  • Het houden van gildebijeenkomsten in de kring zoals: landjuwelen, vrije- en kringgildedagen en andere gildemanifestaties met de daaraan gepaard gaande organisatorische begeleiding;
  • Het organiseren van gildedemonstraites, om zoveel mogelijk mensen kennis te laten nemen van de gildetradities en hen zodoende te stimuleren om zelf actief deel te nemen;
  • Het houden van studiebijeenkomsten, vergaderingen en tentoonstellingen met hetzelfde doel als onder het vorige punt;
  • Het nieuw leven inblazen en daarna begeleiden van zogenaamde “slapende” gilden, zodat deze weer actief meedoen in kringverband;
  • Het in archieven brengen en bestuderen van alles wat betrekking heeft op het gildewezen, zowel binnen de kring als daarbuiten of dit te laten doen;
  • Het publiceren of doen publiceren van door studie verworven kennis.

Ondanks de bemoeienissen van de kring blijft elk aangesloten schuttersgilde autonoom, met z'n eigen statuten, reglementen en tradities. Om het hierboven beschreven doel te bereiken en om leiding te geven aan de kring is een bestuur gevormd dat bestaat uit een voorzitter, een secretaris, een vice-voorzitter, een gildedagsecretaris en een drietal bestuursleden. Voor de organisatie van de wedstrijden die tijdens gildendagen worden gehouden, is binnen de kring een aantal commissies gevormd. Het gaat hier om commissies voor trommen en bazuinblazen, vendelen, standaardrijden, geweerschieten, kruisboogschieten en een commissie voor studie, archief en tentoonstellingen (SAT commissie). Bovendien is er een redactiecommissie die zorgdraagt voor de uitgave van federatieblad "De Gildetrom".

Het Kringwapen:
Het wapen van de Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk (hieronder afgebeeld) is gebaseerd op het wapen van Cuijk. Deze bestaat uit een gouden schild met twee dwarsbalken in keel en acht merletten in keel. De merletten verwijzen naar de eendekuikens van Cuijk en volgens heraldisch gebruik worden deze merletten afgebeeld zonder snaveltjes en pootjes. Het kringwapen is hiernaast voorzien van een hartschild van zilver, met daarin in het zwart een afbeelding van een kruisboog. Het kringwapen is goedgekeurd door de Hoge Raad van Adel. Deze instantie geeft de Koningin advies omtrent het verlenen van wapens aan onder andere gemeenten, waterschappen en krijgsmachtonderdelen. De officiële omschrijving door de Hoge Raad van Adel luidt als volgt:
In goud twee dwarsbalken van keel, vergezeld van acht merletten van hetzelfde, zoomsgewijze geplaatst; een hartschild van zilver, beladen met een kruisboog van sabel.


De patroonheilige van de Kring Land van Cuijk:
Bij gilden was het gebruikelijk om bij de oprichting een patroonheilige als schutspatroon te kiezen. In tijden waarin het geloof een zeer belangrijke plaats innam, zochten de gilden bescherming bij een dergelijke patroonheilige. De patroon van de Kring van Schuttersgilden Land van Cuijk is de heilige Sint Jozef. De heilige evangeliën vertellen ons dat Sint Jozef uit het geslacht van David was en dat zijn vader Jacob heette. Hij was tevens de bruidegom van de maagd Maria en men hield hem voor de vader van Jezus. Toen hij verloofd was met Maria hoorde hij dat zij zwanger was. Om schande te voorkomen wilde hij vervolgens in stilte van haar scheiden. Een engel des Heren maakte hem echter duidelijk dat Maria ontvangen had van de Heilige Geest. In het evangelie wordt Sint Jozef ook genoemd in verband met de lange reis van Nazareth naar Bethlehem en bij de aanbidding van de herders na de geboorte van Jezus. Toen Jozef te weten kwam dat Herodes het kind zocht te doden, organiseerde Jozef de tocht naar het verre Egypte. Jozef keerde terug naar Palestina toen Herodes kort na de vlucht was gestorven en was opgevolgd door zijn zoon Archelaus. Ook als vader vinden we Sint Josef verschillende malen terug in het evangelie.
Sint Jozef wordt in het evangelie 'de rechtvaardige' genoemd en enkele van zijn deugden waren zijn geloof, zijn gehoorzaamheid en zijn zelfverloochening. Toen Jezus volwassen was en zijn openbare leven begon, werd Sint Jozef niet meer genoemd. Volgens Johannes moet hij tijdens het leven van Christus zijn overleden en is hij dus gestorven in aanwezigheid van vrouw en kind.
Sint Jozef wordt vereerd op 19 maart (Sint Jozefdag). In 1870 verklaarde Paus Pius IX de heilige Sint Jozef tot patroon van de gehele Rooms-Katholieke Kerk. Sint Jozef wordt onder andere gezien als patroon tegen de woningnood en als patroon voor reizigers, bannelingen, timmerlieden en alle andere soorten van houtbewerkers. Hij wordt onder andere afgebeeld als timmerman met bijl en zaag, als peetvader van Jezus, als de uitverkorene met wandelstok of bloeiende amandelstaf en vaak met een lelie (als symbool van kuisheid).

Bron:
Alem, H. van, e.a., (1983), De Gouden Guld 1933-1983, Kring van Schuttersgilden “Land van Cuijk”, Uitgeverij van Spijk B.V., Venlo

Omhoog


Bereikbaarheid:

Vanuit de richting Nijmegen of Venlo:
Neem vanaf de A73 afrit 'Vierlingsbeek' en rij vervolgens over de Overloonseweg richting het centrum van Vierlingsbeek. Volg vervolgens net over het spoor de Molenweg richting Groeningen. Hier gaat u bij de Groeningsestraat linksaf, totdat u kort voor Café / Zaal De Zandpoort rechtsaf de Maasstraat in kunt slaan richting de parkeergelegenheden en het feestterrein. Bij binnenkomst in Groeningen zal duidelijk aan staan gegeven hoe u het feestterrein kunt bereiken.
Voor een plattegrond van de omgeving van Groeningen klik hier

Parkeren:
Tijdens alle activiteiten van het Gildenfestijn zal er op loopafstand van het feestterrein voldoende parkeerruimte beschikbaar zijn.

Omhoog

Copyright © 2008 - St. Anthonius & St. Nicolaasgilde Groeningen